Švapska Nova Pazova – istorija doseljavanja, stradanja i sećanja

Početak švapskog naseljavanja u Sremu

Nova Pazova bila je prvo švapsko naselje u Sremu i dugo je ostala najveće među njima. Prvi stanovnici bili su Nemci – podunavske Švabe, kojima su dodeljene dužnosti i prava graničara. Nakon Požarevačkog mira 1718. godine, kada je Srem definitivno ušao u sastav Austro-Ugarske monarhije, započelo je plansko naseljavanje ovog područja i formiranje vojne granice prema Osmanskom carstvu. U početku su naseljavani Srbi, a potom i nemačko stanovništvo.

Zašto su Švabe naseljene u Novu Pazovu

Za naseljavanje su birani evangelisti – Nemci koje katolička crkva nije blagonaklono prihvatala. Zbog toga je siromašnim podunavskim Švabama iz oblasti Baden-Virtemberga ponuđena nova šansa u Sremu. Doseljavanje je započelo 1789. godine i trajalo narednih godina, u okviru državnog projekta naseljavanja i odbrane granice.

Prve kuće i teški počeci života

Prve švapske kuće počele su da niču na takozvanoj „pazovačkoj pustari“ u jesen 1791. godine. Doseljenici su prvu zimu proveli kod svojih komšija u Staroj Pazovi, a tek naredne godine uselili su se u svoje skromne domove. Država im je obezbedila novčana sredstva, poljoprivredni alat, stoku i zemlju, uz obavezu da se ulaganja kasnije vrate kroz poreze.

Borba sa prirodom i prva stradanja

Švabe su uložile ogroman trud da močvarno zemljište pretvore u obradivo i pogodno za život. Međutim, početak je bio izuzetno težak – 1792. godinu obeležila je velika poplava, zbog koje gotovo da nije bilo prinosa. Zbog tih stradanja ostala je poznata izreka među novopazovačkim Švabama:
„Prvi su videli smrt, drugi pakao, a tek treći hleb.“

Verski život i razvoj zajednice

Tek nakon smrti Marije Terezije, car Franjo Jozef I dozvolio je izgradnju njihove crkve. Podunavske Švabe unele su brojne novine u obradu zemlje i svakodnevni život, ističući se vrednoćom, disciplinom i skromnošću. Kao zajednica, bili su lojalni građani Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca.

Prvi svetski rat i miran suživot

Tokom Prvog svetskog rata, srpska vojska se tri dana zadržala u Novoj Pazovi. Švabe iz šire okoline povukle su se ka Beški, ali nijedan novopazovački Švaba nije stradao od strane srpske vojske, što svedoči o mirnom suživotu i međusobnom poštovanju.

Drugi svetski rat i mobilizacija

Godine 1943. nemačke vlasti mobilisale su mlade Švabe iz Nove Pazove i poslale ih na ruski i afrički front. Već naredne godine, dolazak partizanskih i ruskih jedinica značio je kraj dotadašnjeg života za ovu zajednicu.

Evakuacija i logori

Evakuacija je započela 6. oktobra 1944. godine. Kolona duga oko 14 kilometara, sa približno 700 zaprežnih kola, krenula je ka Austriji. Prema zapisima dr Irmgard Hudetz-Loebera, austrijske vlasti nisu želele da ih prime, uz obrazloženje da nisu izgubile rat, pa su izbeglice vraćene u više logora, uključujući i onaj u Sremskoj Mitrovici.

Novi život u rasejanju

Preživeli su se kasnije nastanili u oblasti Švapskih Alpa, najviše u Rotlingenu i okolini. Deo zajednice emigrirao je u Kanadu i Sjedinjene Američke Države. Kao izbeglice, dugo su u Nemačkoj bili tretirani kao građani drugog reda, započinjući život iz početka.

Identitet: „Mi smo Švabe“

Iako ih često nazivaju Nemcima, oni sami ističu:
„Mi smo Švabe, nismo Nemci.“
U Rotlingenu su osnovali udruženje „Neu Pasua“, pokrenuli časopis „Trommler“ (Dobrošar) i redovno se okupljali, čuvajući sećanje na rodni kraj.

Povratak u zavičaj

Godine 2005. novopazovačke Švabe posetile su svoju rodnu Novu Pazovu. Tom prilikom istaknuto je da nikada nisu zaboravili svoj zavičaj i da su uvek želeli da ga posete bez ikakvih drugih pretenzija, osim susreta sa sopstvenim korenima i počecima.

Nova Pazova – mesto sećanja i budućnosti

Nova Pazova, kako je istakao Boško Stanisavljević, predsednik Saveta Mesne zajednice Nova Pazova, kroz čitavu istoriju nosi sudbinu izbeglih, raseljenih i prognanih. Upravo zato, važno je da se razvija kao mesto dostojno humanih i evropskih vrednosti.

Završna poruka

U zaključku knjige o Novoj Pazovi, dr Irmgard Hudetz-Loeber navodi da deca koja danas odrastaju u drugačijem okruženju više neće biti Novopazovčani u pravom smislu reči, niti će mnogo znati o svom poreklu. Ipak, ostaje nada da će Nova Pazova zauvek ostati simbol njihovih korena, početaka i sećanja.