Srpski pravoslavni kalendar

Prepodobni Teodor Sikeot rođen je u selu Sikeon u Galatiji u 6. veku. Još kao mladić izabrao je pustinjački život, a kasnije postao episkop Anastasiopolja. Posle više godina tražio je da bude oslobođen episkopske dužnosti kako bi se vratio monaštvu; bio je poznat kao iscelitelj i duhovnik.

Istočni petak, prvi petak posle Vaskrsa, posvećen je Bogorodici kao Živonosnom Istočniku. Praznik potiče iz Carigrada i vezuje se za izvor kraj Vlaherne na kome su se, prema predanju, događala isceljenja. Na tom mestu je podignut hram, a motiv izvora postao je poznat i u ikonografiji.

Sveti Marko bio je saradnik apostola Petra i autor jednog od četiri Jevanđelja. Crkveno predanje ga smatra osnivačem hrišćanske zajednice u Aleksandriji i njenim prvim episkopom. Tamo je i mučenički postradao u 1. veku, a njegov simbol u hrišćanskoj umetnosti je lav.

Pobusani ponedeljak je prvi veliki pomen upokojenih posle Vaskrsa. Vernici tada tradicionalno odlaze na groblja, gde vaskršnji pozdrav i molitvu za umrle povezuju sa verom u vaskrsenje. Naziv se vezuje za običaj uređivanja i „pobusavanja“ grobova zelenilom.

Jason i Sosipatr bili su među Sedamdesetoricom apostola i saradnicima apostola Pavla. Predanje kaže da je Jason bio episkop Tarsa, a Sosipatr Ikonije. Zajedno su propovedali na Krfu, gde su bili zatvoreni i gde je njihova misija, prema predanju, dovela do obraćenja mnogih stanovnika.

Sveti Jakov Zevedejev bio je jedan od Dvanaestorice apostola, brat Jovana Bogoslova i sin ribara Zevedeja. Sa Petrom i Jovanom pripadao je najužem krugu Hristovih učenika i prisustvovao Preobraženju. Prema Delima apostolskim, car Irod Agripa pogubio ga je mačem oko 44. godine.

Prorok Jeremija delovao je u Judeji krajem 7. i početkom 6. veka pre Hrista. Upozoravao je narod i vladare da će Jerusalim pasti ako se ne vrate Bogu, a doživeo je vavilonsko osvajanje grada. Njegove propovedi i lične patnje sačuvane su u Knjizi proroka Jeremije.

Sveti Atanasije Veliki bio je arhiepiskop Aleksandrije u 4. veku i jedan od glavnih protivnika arijanstva. Kao mlad đakon učestvovao je na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. godine. Tokom episkopske službe više puta je progonjen, ali je istrajno branio učenje o punom Hristovom božanstvu.

Sveta Pelagija poticala je iz ugledne porodice u Tarsu početkom 4. veka. Prema predanju, tajno je primila hrišćanstvo i odbila brak sa sinom cara Dioklecijana. Kada nije htela da se odrekne vere, osuđena je na smrt u usijanoj bronzanoj peći.

Sveta Irina bila je, prema predanju, kći lokalnog vladara Licinija i pre krštenja nosila ime Penelopa. Hrišćanstvu ju je priveo učitelj Apelijan, nakon čega je javno rušila idole i propovedala Hrista. Žitije opisuje njena brojna stradanja i misionarska putovanja.

Pravedni Jov je glavna ličnost starozavetne Knjige o Jovu. Predstavljen je kao pravedan i bogat čovek koji u kratkom vremenu gubi decu, imanje i zdravlje, ali u razgovoru sa prijateljima nastavlja da traži smisao patnje i ostane okrenut Bogu. Na kraju mu se život obnavlja.

Praznik seća na pojavu svetlog krsta na nebu iznad Jerusalima 351. godine, za vreme cara Konstancija i patrijarha Kirila. Prema svedočanstvu koje se pripisuje samom Kirilu, znak se protezao od Golgote do Maslinske gore i bio vidljiv stanovnicima grada tokom više časova.

Sveti Jovan Bogoslov bio je jedan od Dvanaestorice apostola, sin Zevedejev i brat Jakovljev. Pripadao je najbližem krugu Hristovih učenika, a predanje mu pripisuje četvrto Jevanđelje, tri poslanice i Otkrivenje. Poslednje godine života povezuju se sa Efesom.

Praznik obeležava prenos moštiju Svetog Nikolaja Mirlikijskog iz Mire u Likiji u italijanski Bari 1087. godine. Moreplovci iz Barija preneli su ih u svoj grad, gde je ubrzo podignuta velika bazilika. Deo moštiju i danas se tamo čuva i privlači hodočasnike sa Istoka i Zapada.

Sveti Epifanije bio je episkop Salamisa na Kipru u 4. veku. Rođen je u Palestini, rano se zamonašio i osnovao manastir pre nego što je izabran za episkopa. Bio je poznat po ogromnom poznavanju crkvenih učenja i delu „Panarion“, u kome opisuje i pobija brojne jeresi.

Prepolovljenje se slavi u sredu na polovini pedesetodnevnog perioda između Vaskrsa i Duhova. Bogosluženje povezuje dva velika praznika i oslanja se na Hristove reči iz Jevanđelja izgovorene „na polovini praznika“ u jerusalimskom hramu. Posebno je naglašena slika Hrista kao izvora žive vode.

Sveti Isidor bio je vojnik rimskog garnizona na ostrvu Hios u 3. veku. Kada je otkriveno da je hrišćanin, odbio je naređenje da prinese žrtvu paganskim bogovima. Zbog toga je mučen i pogubljen mačem, a njegovo poštovanje posebno se razvilo na Hiosu.

Prepodobni Pahomije Veliki bio je Egipćanin koji je kao mladi vojnik upoznao hrišćane kroz njihovu brigu o zarobljenicima. Posle krštenja postao je monah i početkom 4. veka osnovao prve velike opštežiteljne manastire, u kojima su monasi živeli po zajedničkom pravilu pod jednim starešinom.

Prepodobni Teodor Osvećeni bio je jedan od najbližih učenika Pahomija Velikog u Egiptu u 4. veku. U mladosti je napustio imućnu porodicu i pristupio Pahomijevoj zajednici. Kasnije je pomagao u upravljanju velikim savezom opštežiteljnih manastira i nastavio delo svog učitelja.

Sveti Teodot bio je gostioničar iz Ankire koji je tokom Dioklecijanovog progona tajno pomagao hrišćanima i sahranjivao tela mučenika. Posebno je povezan sa sedam hrišćanki koje su pogubljene utapanjem. Kada je izvadio i sahranio njihova tela, i sam je uhapšen i pogubljen.