Srpski pravoslavni kalendar

Prepodobni Jovan Vethopešternik, odnosno Staropustinjak, živeo je kao monah u Palestini u 8. veku. Predanje ga povezuje sa lavrom Svetog Haritona i pećinom u kojoj se dugo podvizavao. Bio je poznat po strogom postu, molitvi i povučenom pustinjačkom životu.

Sveti Januarije bio je episkop Beneventa u Italiji početkom 4. veka. Za vreme Dioklecijanovog progona posećivao je zatočene hrišćane, zbog čega je i sam uhapšen. Sa đakonima i drugim saputnicima pogubljen je kod Pozuolija; njegove mošti posebno se poštuju u Napulju.

Prepodobni Teodor Sikeot rođen je u selu Sikeon u Galatiji u 6. veku. Još kao mladić izabrao je pustinjački život, a kasnije postao episkop Anastasiopolja. Posle više godina tražio je da bude oslobođen episkopske dužnosti kako bi se vratio monaštvu; bio je poznat kao iscelitelj i duhovnik.

Sveti Sava Stratilat bio je rimski vojni zapovednik gotskog porekla u 3. veku. Predanje ga opisuje kao hrišćanina koji je pomagao zatvorenicima i siromašnima. Kada je odbio da prinese žrtvu paganskim bogovima, bio je mučen i na kraju utopljen u reci.

Sveti Marko bio je saradnik apostola Petra i autor jednog od četiri Jevanđelja. Crkveno predanje ga smatra osnivačem hrišćanske zajednice u Aleksandriji i njenim prvim episkopom. Tamo je i mučenički postradao u 1. veku, a njegov simbol u hrišćanskoj umetnosti je lav.

Sveti Vasilije bio je episkop Amasije u Pontu početkom 4. veka. Tokom progona cara Likinija pružio je zaštitu hrišćanskoj devojci Glafiri koja je pobegla sa carskog dvora. Kada je Likinije za to saznao, Vasilije je uhapšen i pogubljen, a telo mu je bačeno u more.

Jason i Sosipatr bili su među Sedamdesetoricom apostola i saradnicima apostola Pavla. Predanje kaže da je Jason bio episkop Tarsa, a Sosipatr Ikonije. Zajedno su propovedali na Krfu, gde su bili zatvoreni i gde je njihova misija, prema predanju, dovela do obraćenja mnogih stanovnika.

Odanije Prepolovljenja je završni dan višednevnog liturgijskog praznovanja Prepolovljenja, praznika na sredini perioda od Vaskrsa do Duhova. U crkvenom kalendaru „odanije“ označava poslednje ponavljanje ključnih pesama i tema određenog praznika pre prelaska na sledeći deo godišnjeg ciklusa.

Prorok Jeremija delovao je u Judeji krajem 7. i početkom 6. veka pre Hrista. Upozoravao je narod i vladare da će Jerusalim pasti ako se ne vrate Bogu, a doživeo je vavilonsko osvajanje grada. Njegove propovedi i lične patnje sačuvane su u Knjizi proroka Jeremije.

Sveti Atanasije Veliki bio je arhiepiskop Aleksandrije u 4. veku i jedan od glavnih protivnika arijanstva. Kao mlad đakon učestvovao je na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. godine. Tokom episkopske službe više puta je progonjen, ali je istrajno branio učenje o punom Hristovom božanstvu.

Timotej je bio čtec crkve u Tivaidi u Egiptu, a Mavra njegova mlada supruga. Samo dvadesetak dana posle venčanja uhapšeni su tokom Dioklecijanovog progona. Odbili su da predaju crkvene knjige i odreknu se vere, pa su posle mučenja zajedno razapeti na krst.

Sveta Irina bila je, prema predanju, kći lokalnog vladara Licinija i pre krštenja nosila ime Penelopa. Hrišćanstvu ju je priveo učitelj Apelijan, nakon čega je javno rušila idole i propovedala Hrista. Žitije opisuje njena brojna stradanja i misionarska putovanja.

Pravedni Jov je glavna ličnost starozavetne Knjige o Jovu. Predstavljen je kao pravedan i bogat čovek koji u kratkom vremenu gubi decu, imanje i zdravlje, ali u razgovoru sa prijateljima nastavlja da traži smisao patnje i ostane okrenut Bogu. Na kraju mu se život obnavlja.

Odanije Vaskrsa je poslednji dan četrdesetodnevnog neposrednog praznovanja Hristovog Vaskrsenja, u sredu pred Vaznesenje. Vaskršnje pesme toga dana ponovo se služe gotovo kao na sam praznik, a zatim se liturgijski ciklus okreće događaju Hristovog Vaznesenja.

Praznik obeležava prenos moštiju Svetog Nikolaja Mirlikijskog iz Mire u Likiji u italijanski Bari 1087. godine. Moreplovci iz Barija preneli su ih u svoj grad, gde je ubrzo podignuta velika bazilika. Deo moštiju i danas se tamo čuva i privlači hodočasnike sa Istoka i Zapada.

Sveti Simon Zilot bio je jedan od Dvanaestorice apostola. Jevanđelja ga nazivaju Zilotom ili Kananitom kako bi se razlikovao od Simona Petra. Kasnije crkveno predanje vezuje njegovo propovedanje za različite krajeve Bliskog istoka i Kavkaza, gde je na kraju mučenički postradao.

Sveti Epifanije bio je episkop Salamisa na Kipru u 4. veku. Rođen je u Palestini, rano se zamonašio i osnovao manastir pre nego što je izabran za episkopa. Bio je poznat po ogromnom poznavanju crkvenih učenja i delu „Panarion“, u kome opisuje i pobija brojne jeresi.

Sveta Glikerija bila je hrišćanka koja je postradala u Trajanopolju u Trakiji u 2. veku. Predanje kaže da je pred gradskim upravnikom odbila pagansku žrtvu i javno ispovedila Hrista. Posle više pokušaja pogubljenja i mučenja, stradala je kada je na nju puštena zver.

Sveti Isidor bio je vojnik rimskog garnizona na ostrvu Hios u 3. veku. Kada je otkriveno da je hrišćanin, odbio je naređenje da prinese žrtvu paganskim bogovima. Zbog toga je mučen i pogubljen mačem, a njegovo poštovanje posebno se razvilo na Hiosu.

Prepodobni Pahomije Veliki bio je Egipćanin koji je kao mladi vojnik upoznao hrišćane kroz njihovu brigu o zarobljenicima. Posle krštenja postao je monah i početkom 4. veka osnovao prve velike opštežiteljne manastire, u kojima su monasi živeli po zajedničkom pravilu pod jednim starešinom.

Odanije Vaznesenja završava višednevno liturgijsko praznovanje Hristovog Vaznesenja. Toga dana poslednji put se u punom obliku ponavljaju glavne pesme i teme Spasovdana, posle čega se bogosluženje neposredno usmerava ka prazniku Pedesetnice i silasku Svetoga Duha.

Duhovske zadušnice obeležavaju se u subotu pred Pedesetnicu. Crkva tada čini opšti pomen svih upokojenih hrišćana, povezujući molitvu za umrle sa praznikom silaska Svetoga Duha i nadom u opšte vaskrsenje. Uobičajeni su parastosi i poseta grobljima.