Srpski pravoslavni kalendar

Ovaj spomen posvećen je monasima manastira Svetog Save Osvećenog kod Jerusalima koje su u 8. veku napali i pobili razbojnici. Monasi su odbili da napuste lavru i sklone se, a deo njih ubijen je strelama, dok su drugi ugušeni dimom u pećini u koju su bili zatvoreni.

Prepodobni Jakov Ispovednik bio je monah i episkop koji je živeo u vreme ikonoboračkih progona u Vizantiji. Zbog odbrane poštovanja svetih ikona bio je zatvaran, progonjen i izložen patnjama. Ostao je veran svom stavu do kraja života, zbog čega je dobio naziv Ispovednik.

Sveti Vasilije bio je sveštenik u Ankiri u 4. veku i odlučan protivnik arijanstva. Za vreme cara Julijana Odstupnika javno je kritikovao povratak paganstvu. Zbog toga je uhapšen i mučen, a prema predanju umro je od rana zadobijenih tokom ispitivanja 362. godine.

Sveti Nikon bio je rimski vojnik koji je, prema predanju, prihvatio hrišćanstvo posle čudesnog izbavljenja u borbi. Napustio je vojsku, zamonašio se i kasnije postao episkop. Sa velikom grupom svojih učenika postradao je na Siciliji u vreme progona cara Dekija.

Prepodobni Zaharije bio je monah poznat po velikoj smernosti. Predanje ga povezuje sa manastirskim životom u Egiptu, gde je još kao mlad podvižnik zadivio starije monahe duhovnom zrelošću. Posebno se pamti njegova pouka da pravi monah treba sebe da smatra manjim od svih.

Dan posle Blagovesti Crkva posebno proslavlja arhangela Gavrila, glasnika koji je Mariji doneo vest o Hristovom rođenju. U Bibliji se Gavrilo pojavljuje i kod proroka Danila, a u Novom zavetu javlja svešteniku Zahariji da će mu se roditi Jovan Krstitelj.

Sveta Matrona bila je hrišćanska sluškinja kod jedne Jevrejke u Solunu. Gospodarica ju je kažnjavala zato što je odlazila u crkvu i nije htela da se odrekne hrišćanske vere. Posle višestrukog zatvaranja i teških batina Matrona je umrla od zadobijenih povreda.

Prvo bdenije u kalendaru označava jednu od posebnih službi Velikog posta u kojoj se čita deo Velikog kanona Svetog Andreja Kritskog. Ovaj opširni pokajni kanon kroz brojne biblijske ličnosti poziva čoveka na lično preispitivanje, promenu života i povratak Bogu.

Sveti Marko bio je episkop Aretuse u Siriji u 4. veku. U vreme cara Konstantina učestvovao je u rušenju paganskog hrama, pa su ga pagani pod carem Julijanom uhvatili i surovo mučili tražeći novac za obnovu svetilišta. Odbio je da plati i preživeo stradanje.

Drugo bdenije pripada posebnom bogoslužbenom ritmu Velikog posta i nastavlja intenzivnu pokajnu pripremu za Strasnu sedmicu i Vaskrs. U tim službama posebno mesto imaju duga molitva, čitanje pokajnih tekstova i sećanje na primere obraćenja iz Svetog pisma i života svetih.

Sveti Ipatije bio je episkop Gangre u Paflagoniji i učestvovao je na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. godine. Predanje mu pripisuje čudotvorna isceljenja. Na povratku sa jednog putovanja napali su ga protivnici hrišćanske vere i usmrtili kamenjem i udarcima.

Prepodobni Tit Čudotvorac bio je monah i kasnije starešina opštežiteljnog manastira u 8. veku. Predanje ga pamti po blagosti, poslušnosti i daru čudotvorstva. Tokom ikonoboračkih sporova ostao je privržen poštovanju svetih ikona i pravoslavnom učenju.

Prepodobni Nikita Ispovednik bio je iguman manastira Midikije u Maloj Aziji početkom 9. veka. Za vreme cara Lava Jermenina odbio je da prihvati ikonoborstvo. Zbog odbrane ikona bio je zatvaran i premeštan iz jednog zatočeništva u drugo, a posle oslobođenja živeo je kao pustinjak.

Istočni petak je prvi petak posle Vaskrsa i praznik posvećen Presvetoj Bogorodici kao Živonosnom Istočniku. Predanje ga povezuje sa izvorom kraj Carigrada na kome su se događala isceljenja i gde je u 5. veku podignut hram Bogorodici.

Agatopod je bio đakon, a Teodul čtec crkve u Solunu početkom 4. veka. Tokom Dioklecijanovog progona odbili su da predaju svete knjige i prinesu žrtvu idolima. Posle ispitivanja i mučenja bačeni su u more sa kamenjem vezanim oko vrata.

Sveti Evtihije bio je patrijarh Carigrada u 6. veku i predsedavao je Petim vaseljenskim saborom 553. godine. Kasnije se sukobio sa carem Justinijanom oko jednog teološkog pitanja, pa je prognan dvanaest godina. Posle careve smrti vraćen je na patrijaršijski presto.

Lazareva subota proslavlja Hristovo vaskrsenje Lazara iz Vitanije, koji je prema Jevanđelju četiri dana bio u grobu. Događaj neposredno prethodi Hristovom ulasku u Jerusalim i smatra se predznakom Vaskrsenja. U srpskoj tradiciji praznik je poznat i kao Vrbica.

Sveti Evpsihije bio je mladi hrišćanin iz Kesarije Kapadokijske u 4. veku. Prema predanju, za vreme cara Julijana učestvovao je u rušenju paganskog hrama boginje Fortune. Uhapšen je, mučen i na kraju pogubljen, a car je zbog događaja kaznio grad.

Sveti Terentije i njegovi saputnici bili su hrišćani koji su postradali u Africi za vreme progona cara Dekija u 3. veku. Kada je upravnik naredio stanovništvu da prinese žrtve idolima, oni su odbili. Posle zatvaranja i mučenja pogubljeni su zbog svoje vere.

Sveti Antipa bio je episkop Pergama u Maloj Aziji i, prema crkvenom predanju, učenik apostola Jovana. U Otkrivenju se pominje „Antipa, verni svedok moj“ koji je ubijen u Pergamu. Predanje navodi da je mučen tako što je stavljen u užarenu bronzanu skulpturu vola.

Veliki četvrtak seća se Tajne večere, na kojoj je Hristos sa učenicima ustanovio Evharistiju, pranjem nogu pokazao smisao služenja, a zatim otišao u Getsimanski vrt. U večernjoj službi čita se dvanaest odlomaka iz Jevanđelja koji prate događaje Hristovog stradanja.

Velika subota je dan između Hristovog polaganja u grob i Vaskrsenja. Bogoslužbeno se istovremeno čuvaju tišina groba i očekivanje pobede nad smrću; čitaju se brojna starozavetna proročanstva o spasenju. Liturgija već prelazi iz tamnih tonova Strasne sedmice ka vaskršnjoj radosti.