Srpski pravoslavni kalendar

Ovaj spomen posvećen je monasima manastira Svetog Save Osvećenog kod Jerusalima koje su u 8. veku napali i pobili razbojnici. Monasi su odbili da napuste lavru i sklone se, a deo njih ubijen je strelama, dok su drugi ugušeni dimom u pećini u koju su bili zatvoreni.

Prepodobni Jakov Ispovednik bio je monah i episkop koji je živeo u vreme ikonoboračkih progona u Vizantiji. Zbog odbrane poštovanja svetih ikona bio je zatvaran, progonjen i izložen patnjama. Ostao je veran svom stavu do kraja života, zbog čega je dobio naziv Ispovednik.

Lazareva subota proslavlja Hristovo vaskrsenje Lazara iz Vitanije, koji je prema Jevanđelju četiri dana bio u grobu. Događaj neposredno prethodi Hristovom ulasku u Jerusalim i smatra se predznakom Vaskrsenja. U srpskoj tradiciji praznik je poznat i kao Vrbica.

Prepodobni Zaharije bio je monah poznat po velikoj smernosti. Predanje ga povezuje sa manastirskim životom u Egiptu, gde je još kao mlad podvižnik zadivio starije monahe duhovnom zrelošću. Posebno se pamti njegova pouka da pravi monah treba sebe da smatra manjim od svih.

Dan posle Blagovesti Crkva posebno proslavlja arhangela Gavrila, glasnika koji je Mariji doneo vest o Hristovom rođenju. U Bibliji se Gavrilo pojavljuje i kod proroka Danila, a u Novom zavetu javlja svešteniku Zahariji da će mu se roditi Jovan Krstitelj.

Veliki četvrtak seća se Tajne večere, na kojoj je Hristos sa učenicima ustanovio Evharistiju, pranjem nogu pokazao smisao služenja, a zatim otišao u Getsimanski vrt. U večernjoj službi čita se dvanaest odlomaka iz Jevanđelja koji prate događaje Hristovog stradanja.

Velika subota je dan između Hristovog polaganja u grob i Vaskrsenja. Bogoslužbeno se istovremeno čuvaju tišina groba i očekivanje pobede nad smrću; čitaju se brojna starozavetna proročanstva o spasenju. Liturgija već prelazi iz tamnih tonova Strasne sedmice ka vaskršnjoj radosti.

Prepodobni Tit Čudotvorac bio je monah i kasnije starešina opštežiteljnog manastira u 8. veku. Predanje ga pamti po blagosti, poslušnosti i daru čudotvorstva. Tokom ikonoboračkih sporova ostao je privržen poštovanju svetih ikona i pravoslavnom učenju.

Prepodobni Nikita Ispovednik bio je iguman manastira Midikije u Maloj Aziji početkom 9. veka. Za vreme cara Lava Jermenina odbio je da prihvati ikonoborstvo. Zbog odbrane ikona bio je zatvaran i premeštan iz jednog zatočeništva u drugo, a posle oslobođenja živeo je kao pustinjak.

Istočni petak, prvi petak posle Vaskrsa, posvećen je Bogorodici kao Živonosnom Istočniku. Praznik potiče iz Carigrada i vezuje se za izvor kraj Vlaherne na kome su se, prema predanju, događala isceljenja. Na tom mestu je podignut hram, a motiv izvora postao je poznat i u ikonografiji.

Agatopod je bio đakon, a Teodul čtec crkve u Solunu početkom 4. veka. Tokom Dioklecijanovog progona odbili su da predaju svete knjige i prinesu žrtvu idolima. Posle ispitivanja i mučenja bačeni su u more sa kamenjem vezanim oko vrata.

Pobusani ponedeljak je prvi veliki pomen upokojenih posle Vaskrsa. Vernici tada tradicionalno odlaze na groblja, gde vaskršnji pozdrav i molitvu za umrle povezuju sa verom u vaskrsenje. Naziv se vezuje za običaj uređivanja i „pobusavanja“ grobova zelenilom.

Irodion, Agav, Ruf i njihovi saputnici ubrajaju se među Sedamdesetoricu apostola. Irodion se u predanju smatra rođakom apostola Pavla i episkopom Patre, Agav se u Delima apostolskim pojavljuje kao prorok koji je predvideo Pavlovo hapšenje, a Ruf se pominje u Poslanici Rimljanima.

Sveti Evpsihije bio je mladi hrišćanin iz Kesarije Kapadokijske u 4. veku. Prema predanju, za vreme cara Julijana učestvovao je u rušenju paganskog hrama boginje Fortune. Uhapšen je, mučen i na kraju pogubljen, a car je zbog događaja kaznio grad.

Sveti Terentije i njegovi saputnici bili su hrišćani koji su postradali u Africi za vreme progona cara Dekija u 3. veku. Kada je upravnik naredio stanovništvu da prinese žrtve idolima, oni su odbili. Posle zatvaranja i mučenja pogubljeni su zbog svoje vere.

Sveti Antipa bio je episkop Pergama u Maloj Aziji i, prema crkvenom predanju, učenik apostola Jovana. U Otkrivenju se pominje „Antipa, verni svedok moj“ koji je ubijen u Pergamu. Predanje navodi da je mučen tako što je stavljen u užarenu bronzanu skulpturu vola.

Prepodobni Vasilije Ispovednik bio je episkop Parije u Maloj Aziji u 8. veku. Tokom ikonoboračkih progona odbio je da potpiše osudu poštovanja ikona. Zbog toga je proteran sa svoje katedre i ostatak života proveo u oskudici i progonstvu.

Sveti Martin I bio je papa Rima u 7. veku. Na saboru u Lateranu 649. godine osudio je monotelitstvo, zbog čega ga je vizantijski car Konstans II uhapsio i odveo u Carigrad. Posle ponižavajućeg suđenja prognan je na Krim, gde je umro 655. godine.

Aristarh, Pud i Trofim bili su saradnici apostola Pavla. Aristarh ga je pratio na putovanjima i bio sa njim u zatočeništvu, Trofim iz Efesa pominje se u Delima apostolskim i Pavlovim poslanicama, a Pud se navodi u Drugoj poslanici Timoteju. Predanje ih smatra mučenicima rane Crkve.

Agapija, Hionija i Irina bile su tri hrišćanske sestre iz okoline Soluna koje su postradale tokom Dioklecijanovog progona početkom 4. veka. Odbile su da jedu hranu prinetu idolima i da predaju svete knjige. Agapija i Hionija spaljene su, a Irina kasnije pogubljena.

Sveti Simeon Barsaba bio je episkop Seleukije-Ktesifona i poglavar Persijske crkve u 4. veku. Za vreme cara Sapora II odbio je da prikupi poseban porez od hrišćana i da se pokloni suncu. Pogubljen je zajedno sa velikim brojem sveštenika i drugih vernika.