Ulica Janka Čmelika
Janko Čmelik (1905–1942)
Janko Čmelik bio je revolucionar, učesnik Narodnooslobodilačke borbe i narodni heroj Jugoslavije. Rođen je 16. novembra 1905. godine u Staroj Pazovi, u siromašnoj slovačkoj zemljoradničkoj porodici, a streljan je 12. maja 1942. godine u Sremskoj Mitrovici.
Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a kasnije je pohađao i večernju poljoprivrednu školu. Od mladosti se bavio zemljoradnjom i radio kao najamni radnik. Život i težak položaj seoskog stanovništva podstakli su ga da se uključi u radnički pokret i aktivnosti usmerene na poboljšanje životnih uslova siromašnih porodica.
Godine 1935. postao je član Komunističke partije Jugoslavije, a već 1937. godine izabran je za sekretara Mesnog komiteta KPJ u Staroj Pazovi. Aktivno je učestvovao u organizovanju poljoprivrednih radnika, njihovim štrajkovima i političkom radu sa omladinom.
Posebno se zalagao za poboljšanje položaja siromašnih seljaka. Učestvovao je u radu Zemljišne zajednice, koja je organizovala raspodelu dela zemljišta porodicama bez dovoljno zemlje za život. Bio je aktivan i u Slovačkoj čitaonici, gde je doprinosio kulturnom i društvenom životu lokalne zajednice.
Po izbijanju Drugog svetskog rata i napadu na Jugoslaviju u aprilu 1941. godine, Čmelik se nalazio u vojsci. Nakon kapitulacije zarobljen je i odveden u Nemačku, ali je uspeo da pobegne i u junu iste godine vrati se u Staru Pazovu.
Po povratku se uključio u organizovanje otpora okupacionim vlastima u Sremu. Učestvovao je u stvaranju ilegalnih grupa, uspostavljanju veza između boraca i organizovanju Podunavskog partizanskog odreda. Bio je jedan od važnih organizatora antifašističkog otpora na području Stare Pazove i okolnih mesta.
Krajem 1941. godine uhapsile su ga ustaške vlasti. Tokom zatočeništva bio je izložen teškom mučenju, ali nije odustao od svojih uverenja. Nakon boravka u više zatvora, u Vukovaru je 2. maja 1942. godine osuđen na smrt, a deset dana kasnije streljan u Sremskoj Mitrovici.
Za narodnog heroja Jugoslavije proglašen je 25. oktobra 1943. godine, postavši jedan od prvih učesnika Narodnooslobodilačke borbe iz Vojvodine kojima je dodeljeno ovo priznanje.
Janko Čmelik zauzima posebno mesto u istoriji Stare Pazove. Njegovo ime danas nose Osnovna škola „Heroj Janko Čmelik“ i slovačko kulturno-umetničko društvo u ovom mestu, dok se u centralnom parku nalazi spomenik podignut u njegovu čast.
Njegova rodna kuća u Staroj Pazovi zaštićena je kao kulturno dobro, a u njoj je uređena zavičajna zbirka posvećena njegovom životu, Narodnooslobodilačkoj borbi i tradiciji lokalnog stanovništva.
Janko Čmelik ostao je upamćen kao simbol antifašističke borbe, hrabrosti i društvenog angažovanja, ali i kao značajna ličnost istorije slovačke zajednice u Sremu.